Μια επίσκεψη στο ελεύθεροσχολείο Σάμερχιλ

Κ

 

      Εδώ και 80 χρόνια υπάρχει στην Αγγλία ένα σχολείο… όπου η επιτυχία δεν είναι οι μεγάλοι βαθμοί, όπου αν θέλεις μπορείς να μην πας για μάθημα και να παίζεις όλη μέρα, όπου οι μαθητές έχουν ακριβώς ίσα δικαιώματα με τους καθηγητές. Summerhill, το σχολείο που ονειρεύεσαι υπάρχει!

Το σχολείο:

- ιδρύθηκε το 1921 από τον A.S. Neil. Βρίσκεται στο Λέιστον της Αγγλίας, μία πόλη λίγο πιο βόρεια από το Λονδίνο
- είναι ιδιωτικό σχολείο για παιδιά 6-17 χρονών (δημοτικό, γυμνάσιο, λύκειο). Λειτουργεί ως οικοτροφείο, δηλαδή οι μαθητές τρώνε και κοιμούνται εκεί. Σήμερα έχει 90 περίπου μαθητές (από διάφορες χώρες του κόσμου) και 10 καθηγητές.
- είναι σχολείο «αντιαυταρχικής αγωγής». Η βασική φιλοσοφία του είναι ότι τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν είναι ελεύθερα παρά όταν εξαναγκάζονται. Γι΄αυτό όλα τα μαθήματα είναι προαιρετικά και οι μαθητές αποφασίζουν μόνοι τους πως θα αξιοποιήσουν τον χρόνο τους.
- το σχολείο διοικείται από τους ίδιους τους μαθητές και τους καθηγητές. Τρεις φορές την εβδομάδα γίνεται η σχολική συνέλευση, στην οποία λύνονται καθημερινά προβλήματα και ψηφίζονται οι νόμοι του σχολείου. Όλοι έχουν ίσο δικαίωμα ψήφου.
- πριν αποφοιτήσουν οι μαθητές δίνουν -αν θέλουν- τις εθνικές απολυτήριες εξετάσεις. Οι περισσότεροι μαθητές του Summerhill επιλέγουν να δώσουν αυτές τις εξετάσεις και έχουν ποσοστά επιτυχίας υψηλότερα από το μέσο όρο των υπόλοιπων βρετανικών σχολείων. Το ίδιο ισχύει και για τις εξετάσεις εισαγωγής στο πανεπιστήμιο (GSCEs).
- οι σχέσεις του Summerhill με την βρετανική κυβέρνηση δεν είναι οι καλύτερες. Έχει επιθεωρηθεί περισσότερες φορές από οποιοδήποτε άλλο σχολείο στη χώρα. Το 1999, μετά από μία μεγάλης έκτασης επιθεώρηση, ο υπουργός Παιδείας απείλησε το σχολείο με κλείσιμο αν μέσα σε έξι μήνες δεν άλλαζε την τακτική των προαιρετικών μαθημάτων. Το σχολείο κατέφυγε στη δικαιοσύνη. Τον Μάρτιο του 2000, μπροστά σε ένα ειδικό δικαστήριο και μετά από τέσσερις μέρες ακροάσεων, όλοι οι ισχυρισμοί της κυβέρνησης κατέρρευσαν. Το Summerhill κέρδισε το δικαίωμα να επιθεωρείται με κριτήρια που σέβονται την φιλοσοφία του.

Ο ιδρυτής:

 


Ο A.S. Neill (1883-1973) ήταν εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Υποστήριζε ότι τα παιδιά έχουν δικαιώματα, ότι δεν ανήκουν σε γονείς και καθηγητές και ότι είναι έγκλημα να τα χτυπάς και σοβαρό λάθος να τα εξαναγκάζεις να κάνουν πράγματα που δε θέλουν (εκτός αν έτσι προστατεύει άλλους). Οι ιδέες του αυτές, που στην εποχή του θεωρήθηκαν αναρχικές, βρίσκονται σήμερα στην Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Σύμφωνα με την εφημερίδα Times, ο Neill είναι ένας από τους δώδεκα κορυφαίους βρετανούς παιδαγωγούς της χιλιετίας.

Η συνέλευση:

- νόμοι του Summerhill: προτείνονται, συζητώνται και ψηφίζονται στη συνέλευση. Τοιχοκολλούνται στον πίνακα ανακοινώσεων. Οι νόμοι φτιάχνονται για να προστατεύουν τα ατομικά δικαιώματα. Μπορούν να αμφισβητηθούν και να αλλάξουν οποιαδήποτε στιγμή.
- ενήλικες: ενήλικες και παιδιά συμμετέχουν στη συνέλευση με ακριβώς τα ίδια δικαιώματα. Υπάρχουν περίπου 10 ενήλικες και 90 παιδιά (ηλικίας 6-17 ετών). Ακούνε ο ένας τον άλλο και κρίνουν αυτά που ακούγονται ανεξάρτητα από την ηλικία του ομιλητή.
- διαμεσολαβητές: εκλέγονται από την κοινότητα και μεσολαβούν σε διαφωνίες ανάμεσα στα μέλη. Αν το πρόβλημα δε λύνεται, το φέρνουν στη συνέλευση.
- επισκέπτες: άνθρωποι από πολλές χώρες επισκέπτονται το Summerhill για να δουν τον τρόπο λειτουργίας του. Το σχολείο είναι διάσημο σε όλο τον κόσμο και κυκλοφορούν βιβλία για αυτό σε περισσότερες από 20 γλώσσες.
- πρόεδρος: ο πρόεδρος εκλέγεται για μία εβδομάδα και έχει τον πρώτο λόγο στις συνελεύσεις. Μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα σε κάποιον που κάνει θόρυβο την ώρα της συνέλευσης (π.χ. πρόστιμο 10 πένες) ή και να τον αποβάλει. Όποιος γίνεται για πρώτη φορά πρόεδρος περνάει από ένα μίνι-σεμινάριο.
- γραμματέας: λίγο πριν ξεκινήσει η συνέλευση οι μαθητές λένε στον γραμματέα τα θέματα που θέλουν να θέσουν για συζήτηση. Ο γραμματέας φτιάχνει την «ατζέντα» και κρατάει τα πρακτικά της συνέλευσης.
- επιτροπή έρευνας: αν τεθεί ένα πρόβλημα (π.χ. μία κλοπή) χωρίς επαρκή στοιχεία, τότε συστήνεται από τη συνέλευση μία επιτροπή έρευνας. Τα μέλη της συλλέγουν πληροφορίες και στοιχεία και τα παρουσιάζουν στην επόμενη συνέλευση.
- υπεύθυνος προστίμων: εκλέγεται για να καταγράφει τα πρόστιμα που επιβάλλονται, να τα εισπράττει και να αναφέρει στην επόμενη συνέλευση τα πρόστιμα που δεν πληρώθηκαν.
- ομιλητές: όποιος θέλει να πει κάτι σηκώνει το χέρι του και περιμένει να του δώσει το λόγο ο πρόεδρος. Όλοι έχουν το δικαίωμα να μιλήσουν και δεν τίθεται χρονικός περιορισμός
- καταγγελλόμενος: αν γίνει καταγγελία εις βάρος του, τότε αναμένεται να παραστείς στη συνέλευση, διαφορετικά μπορεί να φας πρόστιμο. Αυτός που σε καταγγέλλει εκφράζει το παράπονό του. Έχεις το δικαίωμα να υπερασπιστείς τον εαυτό σου. Ακούγονται μαρτυρίες και γνώμες και ψηφίζονται προτάσεις. Οι αποφάσεις λαμβάνονται κατά πλειοψηφία. Μπορείς να ασκήσεις έφεση όσες φορές θέλεις.

Το κείμενο…

Το πρώτο πράγμα που σε εντυπωσιάζει φτάνοντας στο Summerhill είναι ότι δεν έχει πόρτα. Απλά στρίβεις σ’ ένα δρομάκι και είσαι μέσα. Ποιο ιδιωτικό σχολείο δεν έχει πόρτα, κάγκελα και φύλακες;
«Η Ζόι θα έρθει σε 10 λεπτά» μας λέει η γραμματέας. Η Ζόι Ρέντχεντ είναι η σημερινή διευθύντρια (κόρη του ιδρυτή A.S. Neill). Όσο περιμένουμε, ξεφυλλίζουμε το διαφημιστικό φυλλάδιο του σχολείου. Έχει ελάχιστες φωτογραφίες από μαθήματα. Κυρίως είναι φωτογραφίες παιδιών που παίζουν, που τρέχουν, που γελάνε αλλά και που κλαίνε. «Τα παιδιά είναι ελεύθερα να δοκιμάζουν όλα τα συναισθήματα –ακόμα και τα’ αρνητικά» λέει κάτω η λεζάντα. Υπάρχουν και φωτογραφίες αποφοίτων με το επάγγελμα που διάλεξαν: επιχειρηματίες, καλλιτέχνες, filmstars (Ρεμπέκα ντε Μορνέ η πιο διάσημη), αγρότες, γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές πανεπιστημίου… Αυτό είναι ένα από τα αινίγματα που ήρθαμε να λύσουμε στο Summerhill: πως μπορεί ένα σχολείο (που για τα ελληνικά δεδομένα είναι ξέφραγο αμπέλι) να πραγματοποιεί, έστω και από σπόντα, το όνειρο κάθε ελληνίδας μάνας: να δει το παιδί της γιατρό ή δικηγόρο…
Η Ζόι δεν θυμίζει σε τίποτα διευθύντρια. Απλή στο ντύσιμο, απλή στις χαιρετούρες, δε φαίνεται να την ενδιαφέρουν και πολύ οι δημόσιες σχέσεις. Εξάλλου είναι συνηθισμένη στους δημοσιογράφους. Στο σχολείο υπάρχει κάθε τρίμηνο μία «visitor’sday» για επισκέπτες και δημοσιογράφους απ’όλο τον κόσμο. Εμείς από δυσπιστία δε διαλέξαμε αυτή τη μέρα, για να έχουμε μία πιο «αντικειμενική» ματιά.
«Ακολουθήστε με» μας λέει και αρχίζει να μας ξεναγεί στο «προαύλιο» του σχολείου. Το προαύλιο είναι 45 στρέμματα! Έχει γήπεδο ποδοσφαίρου, γήπεδο χόκεϊ, πισίνα, ένα μικρό δάσος… «Το καλοκαίρι τα παιδιά κατασκηνώνουν εκεί» μας λέει. «Φτιάχνουν μόνοι τους τέντες, σκηνές…».
Υπάρχουν μέρη που τα παιδιά απαγορεύουν σ’ εσάς τους μεγάλους να πάτε; «Όχι. Αν θέλουν να μείνουν μόνα, έχουν τα δωμάτια τους. Γιατί να υπάρχουν απαγορευμένοι χώροι; Είμαστε όλοι ίσιοι. Οι μεγάλοι είναι απλά… μεγάλοι, δεν είναι κάτι ιδιαίτερο»
Μας δείχνει ένα τεράστιο δέντρο. Είναι η «μεγάλη βελανιδιά», σήμα κατατεθέν του σχολείου σε πολλές φωτογραφίες. Από τα κλαδιά της κρέμονται σχοινιά. Τα παιδιά συχνά ανεβαίνουν στο δέντρο, πιάνουν το σχοινί, πέφτουν στο κενό και κάνουν αιωρήσεις…»

Έχουν κάνει ποτέ μάθημα πάνω στη βελανιδιά;
«Έχουν κάνει πειράματα με τη βαρύτητα».

Δεν είναι επικίνδυνο να ανεβαίνουν τόσο ψηλά; «Είναι λίγο επικίνδυνο, αλλά εμείς το επιτρέπουμε. Αυτό είναι βασικό στη φιλοσοφία του Summerhill. Επιτρέπουμε στα παιδιά να εκτίθενται σε κάποιους κινδύνους».

Σωματικούς κινδύνους; «Όχι μόνο σωματικούς. Μιλάω και για συναισθηματικούς κινδύνους. Όταν ζεις σ’ έναν ελεύθερο περιβάλλον, όπως εμείς εδώ, εκτίθεσαι ανά πάσα στιγμή για το ποιος είσαι, τι λες και τι κάνεις. Μαθαίνεις ρισκάροντας και κάνοντας λάθη. Κι αυτός είναι ο σωστός τρόπος να μαθαίνεις».

Πες μας ένα παράδειγμα συναισθηματικού ρίσκου. «Το να εκθέσεις ένα κομμάτι του εαυτού σου, το οποίο σ’ ένα συμβατικό περιβάλλον δε θα τολμούσες να εκθέσεις. Εδώ τα παιδιά ξέρουν ότι μπορούν να είναι μερικές φορές κακά, να κλέψουν κάτι ή να είναι αγενή το ένα με το άλλο. Νιώθουν αρκετά άνετα ώστε να πειραματιστούν μ’ ένα κομμάτι του εαυτού τους. Εννοείται, βέβαια, ότι μετά κάποιος θα τους καταγγείλει, θα τους φέρει στη σχολική συνέλευση και θα φάνε πρόστιμο. Αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ότι ανακαλύπτεις τι συμβαίνει όταν είσαι αγενής με τους άλλους».

Δηλαδή στο Summerhill επιτρέπεται να είσαι κακός; «Όχι, δεν καταλάβατε. Δεν επιτρέπεται! Αν σε χτυπήσω θα φάω πρόστιμο. Αλλά ηθικά δεν το θεωρούμε κάτι ανεπίτρεπτο. Δεν πιστεύουμε ότι είσαι ξαφνικά χειρότερος άνθρωπος, αλλά ότι περνάς μία κακή φάση. Αυτό είναι όλο. Και είναι τελείως διαφορετικό από τα περισσότερα σχολεία όπου όταν είσαι κακός, σε χαρακτηρίζουν και κακό. Αυτή είναι μία λεπτή και σημαντική διαφορά».

Στην ενήλικη ζωή όταν είσαι κακός, πας φυλακή… «Ακριβώς! Γι’ αυτό καλό είναι να μαθαίνεις όσο καιρό είσαι ανήλικος! (γέλια)»

Όταν κάποιος «τρώει πρόστιμο», τι εννοείς; Πραγματικά λεφτά; «Ναι, είναι βέβαια γελοία πρόστιμα (συνήθως λίγες πένες ή άντε μερικές λίρες). Σημασία δεν έχει το ποσό, αλλά το γεγονός ότι έρχεσαι σε δύσκολη θέση στη συνέλευση μπροστά σε όλους. Και άλλες φορές δεν είναι ποσό, είναι μία τιμωρία, π.χ. όταν έρθει η ώρα του φαγητού θα μπεις στο τέλος της ουράς. Ή αν σου αρέσει το ποδήλατο, δε θα κάνεις ποδήλατο για δύο ημέρες. Η τιμωρία προσαρμόζεται στο δράστη και στο… έγκλημα».

Συνεχίζουμε την ξενάγηση. Περνάμε από το θέατρο (ένα μικρό ξύλινο θέατρο), την αίθουσα μουσικής, το στούντιο ηχογράφησης, το ξυλουργείο (τον πιο δημοφιλή χώρο του σχολείου) και καταλήγουμε στα δωμάτια των παιδιών. Τα μεγαλύτερα παιδιά (13-17 χρονών) ζουν μόνα τους κι έχουν τα δικά τους δωμάτια. Τα μικρότερα ζουν με τους «houseparents», ενήλικους που τα προσέχουν. Ζητάμε από την Ζόι την άδεια να τριγυρίσουμε για λίγο μόνοι μας στο σχολείο. «Δεν το επιτρέπω συνήθως» μας λέει. «Τον περασμένο μήνα είχε έρθει ένας δημοσιογράφος από τους Times και ήμουν όλη την ώρα μαζί του».

Είναι αλήθεια ότι πριν μερικά χρόνια μία εφημερίδα δωροδόκησε μαθητές για να φωτογραφηθούν γυμνοί στο γρασίδι; «Ναι, το δοκίμασε, αλλά οι μαθητές είπαν «όχι». Συχνά στην Βρετανία οι εφημερίδες θέλουν να βγάζουν μία κακή εικόνα για το σχολείο».

Γιατί; «Δεν ξέρω… Ίσως γιατί ένα «κακό» Summerhill πουλάει πιο πολύ. Πιστεύουν ότι είναι μία ιστορία «toogoodtobetrue»… Τέλος πάντων, εσάς σας εμπιστεύομαι. Μην αργήσετε για τη συνέλευση.»

Μετά από λίγη ώρα στο Summerhill, αρχίζεις να αισθάνεσαι περίεργα απέναντι στα παιδιά. Για οτιδήποτε πρέπει να τους ζητάς την άδεια. «Θέλεις να μιλήσουμε;», «Σε πειράζει να σε φωτογραφίσουμε;». Τα περισσότερα βέβαια δεν είχαν πρόβλημα. Αλλά δύο-τρία είπαν «ναι, με πειράζει!».
Η σχολική συνέλευση είναι ο πιο σημαντικός θεσμός του σχολείου. Εκεί λύνονται όλα τα προβλήματα της κοινότητας και ψηφίζονται όλοι οι νόμοι. Η ψήφος ενός 6χρονου παιδιού μετράει όσο η ψήφος της διευθύντριας. Πριν μπούμε γίνεται ψηφοφορία για το «αν επιτρέπεται σε δύο έλληνες δημοσιογράφους να παρακολουθήσουν τη συνέλευση». Ευτυχώς λένε ναι.

Με τι μοιάζει η συνέλευση; Το βασικό είναι ότι ακούνε με προσοχή ο ένας τον άλλο. Αυτή που παρακολουθήσαμε εμείς κράτησε περίπου μία ώρα. Έγιναν στην αρχή κάποιες ανακοινώσεις και κάποια παιδιά πήραν άδεια να πάνε σε μία συναυλία. Μετά κάποιο παιδί από την «Επιτροπή Υγείας και Ασφάλειας» κατήγγειλε τον Τζόι, γιατί κάπνιζε στο δωμάτιό του. Το κάπνισμα στα δωμάτια απαγορεύεται για λόγους ασφαλείας (επιτρέπεται μόνο έξω και μακριά από τα μικρά παιδιά), γι’ αυτό και το πρόστιμο ήταν βαρύ (5 λίρες). Το πιο ενδιαφέρον όμως σημείο ήταν όταν ο Γουίλ ζήτησε την άδεια να λείψει για το Σαββατοκύριακο και άρχισε να γελάει. Τότε μία καθηγήτρια είπε ότι ο Γουίλ δεν το παίρνει σοβαρά και δεν πρέπει να συζητήσουν το αίτημά του. Τα άλλα παιδιά όμως τον υπερασπίστηκαν. Το γιατί μας το εξήγησε η Ζόι μετά τη συνέλευση: «Ο Γουίλ είναι 14 χρονών και καινούργιος στο σχολείο. Ήταν πριν σε ένα δημόσιο σχολείο και αισθανόταν πολύ αμήχανα που μιλούσε στη συνέλευση, γι’ αυτό και χαζογελούσε. Η καθηγήτρια δεν το πρόσεξε αυτό. Το πρόσεξε όμως ένα κορίτσι που καθόταν δίπλα του και είπε «δε μας κοροϊδεύει, απλά νιώθει αμήχανα, γι’ αυτό γελάει». Έκανε δηλαδή μία ψυχολογική παρατήρηση που θα περίμενες να την κάνει μόνο ένας μεγάλος».

Ένα παιδάκι όμως που είναι μόνο 6 χρονών τι καταλαβαίνει από αυτή τη συνέλευση; «Πολύ λίγα πράγματα, αλλά δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ότι μπορεί να έρθει και ότι μπορεί να σηκώσει το χεράκι του και να ψηφίσει. Κι αυτό του δίνει μία αίσθηση δύναμης».

Η κοινότητα είναι ένα υποκατάστατο της οικογένειας;
«Όχι, είναι μία προέκταση».

Ναι, αλλά αν τα παιδιά ζουν εδώ τον περισσότερο καιρό, χάνουν την πραγματική τους οικογένεια. «Όχι δεν την χάνουν. Καταρχάς, έχουν μεγάλες διακοπές: δύο μήνες το καλοκαίρι, ένα μήνα τα Χριστούγεννα, ένα μήνα το Πάσχα. Ξέρουν ότι η οικογένειά τους είναι πάντα εκεί και τα περιμένει. Αυτό που βιώνουν στο σχολείο είναι κάτι έξτρα. Είναι κάτι ανάμεσα σε οικογένεια και «φυλή» με πολλά αδέλφια, ξαδέλφια, θείους… που είναι πάντα κοντά. Γιατί τα παιδιά τι θέλουν; Να είναι με συνομήλικούς τους, να παίζουν μαζί, να κοιμούνται μαζί…
Είναι όμως σε θέση να κρίνουν τι είναι εύκολο γι’ αυτά; «Μα το είδατε πριν λίγο στη συνέλευση. Πως ήταν σε θέση να ακούνε, να κρίνουν και να ψηφίζουν;».

Και προτιμούν το σχολείο από την οικογένεια; «Μα αγαπούν την οικογένειά τους. Και μάλιστα αποκτούν και καλύτερη σχέση μαζί της. Σκεφτείτε το εξής: σε μία συνηθισμένη οικογένεια το παιδί ξυπνάει το πρωί, οι γονείς του φωνάζουν «κάνε γρήγορα!»… «έφαγες;»… «πάρε την τσάντα σου!»… «τρέξε στο σχολείο!»… Το παιδί τα κάνει όλα αυτά με βαριά καρδιά. Το βράδυ πάλι νέες ερωτήσεις: «Διάβασες τα μαθήματά σου; Γιατί βλέπεις τηλεόραση;» Υπάρχουν συνέχεια τριβές και καβγάδες… Πολλοί γονείς που έχουν φέρει το παιδί τους στο Summerhill έρχονται μετά από λίγο καιρό και μου λένε: «Το παιδί μου άλλαξε, είναι πολύ πιο ήρεμο», «Ναι γιατί είναι ελεύθερο», τους απαντώ».

Τελικά η επιτυχία του Summerhill είναι ότι… υπάρχει; «Ναι, δεν είναι ένα πείραμα πια, είναι μία πραγματικότητα».

Γιατί όμως έχει μόνο 90 παιδιά; «Γιατί δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει σαν κοινότητα αν είχε περισσότερα».

Δέχεστε όμως πολλές αιτήσεις; «Όχι πολλές. Παίρνουμε όλα σχεδόν τα παιδιά που ενδιαφέρονται, αρκεί να είναι στη σωστή ηλικία, γιατί τα μεγαλύτερα δυσκολεύονται να προσαρμοστούν. Αυτό που έχει σημασία για μας είναι να πιστεύουν οι γονείς σε αυτό που κάνουμε. Πριν δεχτούμε το παιδί, τους τονίζουμε: «Καταλαβαίνετε ότι το παιδί σας δε θα είναι υποχρεωμένο να πηγαίνει στο μάθημα ή ότι θα μπορεί να βρίζει αν θέλει;».

Πως εξηγείς ότι ελάχιστοι γονείς είναι έτοιμοι για κάτι τέτοιο; «Ίσως επειδή για εκατοντάδες χρόνια είναι ριζωμένη μέσα τους η αντίληψη ότι τα παιδιά τους χωρίς τους ίδιους είναι απροστάτευτα».

Ποιο είναι το όραμά σου για το Summerhill; «Θα ήθελα η ιδέα του Summerhill να επεκταθεί. Να υπάρχουν κοινότητες σαν το Summerhill σε κάθε πόλη και χωριό. Ένας κόσμος από ανθρώπους που υπήρξαν ευτυχισμένα παιδιά θα ήταν σίγουρα ένας καλύτερος κόσμος».

Μήπως ο Τζόρτζ Μπους έχει τελειώσει το Summerhill; «Δεν είμαι σίγουρη. Θα τσεκάρω τα αρχεία μας, αλλά για κάποιο λόγο νομίζω ότι δε θα βρω το όνομά του. Ούτε του φίλου του, του Μπλερ… (γέλια)».

Μετά τη διευθύντρια συναντάμε δύο από τους καθηγητές του σχολείου: τον Τζέισον (φιλόλογο) και τον Λέναρντ (μαθηματικό). Και οι δύο πριν έρθουν στο Summerhill είχαν εργαστεί σε «κανονικά» σχολεία και δεν το είχαν αντέξει. «Εργοστάσια εξετάσεων» τα αποκαλεί ο Τζέισον και τον καταλαβαίνουμε α-πό-λυ-τα.

Τα παιδιά ακολουθούν κάθε χρόνο το πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας;
Λέναρντ: «Όχι, καθόλου. Στην αρχή κάθε χρονιάς αποφασίζουν τα ίδια τι μαθήματα θέλουν να παρακολουθήσουν. Γίνονται κάποιες ενημερωτικές συναντήσεις και λέμε στα παιδιά: «Μπορείς να διαλέξεις ότι θέλεις, αλλά πρέπει να ξέρεις ότι για να μάθεις, ας πούμε, μία ξένη γλώσσα θα χρειαστείς τρία χρόνια συνεχούς δουλειάς». Εμείς τους δίνουμε πληροφορίες και αυτά αποφασίζουν».
Τζέισον: «Κάτι άλλο που κάνουμε είναι να τα ενθαρρύνουμε να αναλαμβάνουν μόνα τους την εκπαίδευσή τους. Φέτος, για παράδειγμα, κάποια παιδιά της τάξης 3 (13-17 χρονών) αποφάσισαν να γυρίσουν μόνα τους μία ταινία. Γράψανε πρώτα το σενάριο και μου το φέρανε. «Είναι πολύ καλό», τους λέω, «αλλά λίγο μπερδεμένο». Και τους έκανα κάποιες παρατηρήσεις. Σημασία έχει ότι όλο αυτό δεν ξεκίνησε σαν μάθημα γραφής κειμένων, αλλά από την επιθυμία των παιδιών να γυρίσουν μία ταινία. Επίσης έτσι έμαθαν να χειρίζονται την βιντεοκάμερα. Ζήτησαν βοήθεια από την καθηγήτρια καλλιτεχνικών για να σκιτσάρουν τα πλάνα. Έφτιαξαν κάτι σπαθιά στο ξυλουργείο. Κατέβασαν ηχητικά εφέ από το ίντερνετ για τους ήχους της μάχης. Τώρα ετοιμάζουν σκηνικά και κουστούμια… Μαθαίνουν κάνοντας αυτό που τους αρέσει».

Αν ένα παιδί δεν έρθει στο μάθημα, θυμώνεις; «Όχι, γιατί να θυμώσω»;

Κι αν στο επόμενο μάθημα σου ζητάει να επαναλάβεις αυτά που έχασε; «Α, όχι. Αυτό δεν το κάνω. Ήταν επιλογή του να χάσει το μάθημα και θα πρέπει μόνο του να κάνει ότι χρειάζεται για να μη μείνει πίσω».

Τρώνε και οι καθηγητές πρόστιμα από τη συνέλευση; «Ναι, βέβαια. Εγώ είχα φάει πρόστιμο επειδή ένα παιδί με είδε να καπνίζω ένα βράδυ 11.30 η ώρα έξω από το κεντρικό κτίριο. Ο νόμος που έχουμε ψηφίσει απαγορεύει το κάπνισμα σε κεντρικούς χώρους. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι το πρόστιμο. Όταν αναφέρεσαι στη συνέλευση, είτε μαθητής είσαι είτε καθηγητής, νιώθεις περίεργα. Δε μπορείς να αγνοήσεις αυτό που σου λέει η κοινότητα».

 

   Γιατί έχετε τόσους μαθητές από την Ιαπωνία; «Γιατί αν τα πράγματα στην Αγγλία είναι άσχημα, στην Ιαπωνία είναι εφιάλτης! Το σύστημά τους είναι απάνθρωπο. Τα παιδιά ξυπνάνε το πρωί, πάνε σχολείο, γυρνάνε σπίτι, τρώνε για μεσημέρι και μετά πάνε σε άλλο σχολείο το απόγευμα».

 


Τι άλλο σχολείο; «Έχουν κάτι σαν σχολεία που πάνε τα παιδιά μετά το κανονικό σχολείο. Νομίζω ότι τα έχετε και στην Ελλάδα».

Α ναι! Τα λέμε φροντιστήρια…
Λέναρντ: «Υπήρχε ένα αγόρι από την Ιαπωνία το οποίο τις πρώτες μέρες έμπαινε στην τάξη, καθότανε σφιγμένο πάνω στο βιβλίο του και κάθε τόσο έξυνε νευρικά το μολύβι του. Όταν του έδειχνα ένα λάθος που είχε κάνει, αυτό ταραζόταν και άρχιζε να το σβήνει με μανία ή καμία φορά έκλαιγε. Οπότε του είπα «Ηρέμησε, κάνε ένα διάλειμμα αν θες. Γιατί δεν πας να παίξεις;». Και σιγά-σιγά άρχισε να χαλαρώνει και να λέει «Μμμ… δεν τους πειράζει αν δεν έρχομαι». Και μία μέρα εξαφανίστηκε από το μάθημα. Δεν ξαναπάτησε για ενάμιση χρόνο. Τώρα νομίζω ότι είναι πιο εντάξει…».

Μήπως οι Ιάπωνες πιέζουν τόσο τα παιδιά τους για να είναι πιο παραγωγική η χώρα τους; «Κοιτάξτε, έχω μία ορισμένη αντίληψη για τα παιδιά. Τα βλέπω σαν ξεχωριστούς ανθρώπους. Χέστηκα για την παραγωγικότητα της χώρας! Πραγματικά δεν με απασχολεί καθόλου».

Αποχαιρετάμε τους δύο καθηγητές και τριγυρνάμε λίγο ακόμα. Συναντάμε τον Πήτερ και την Τζουν, δύο γονείς που έχουν έρθει να δουν την 16χρονη κόρη τους. «Για τους γονείς το Summerhill είναι πολύ δύσκολο», λέει η Τζουν. «Το παιδί ανήκει ξαφνικά σε μία νέα κοινότητα και υπάρχουν στιγμές που σα γονιός νιώθεις περιττός».

Σας λείπει; «Τρομερά. Μου λείπουν όλα αυτά τα μικρά πράγματα μάνας και κόρης. Όπως όταν είχε περίοδο για πρώτη φορά και δεν ήταν στο σπίτι. Με την άλλη μου κόρη αυτό ήταν σημαντική εμπειρία. Με τη Σόφι έπρεπε όλα αυτά να τα στερηθώ. Από την άλλη ξέρω ότι στο Summerhill είναι ευτυχισμένη. Δε θα ήμουν ευτυχισμένος γονιός, αν ήξερα ότι η Σόφι είναι σε ένα δημόσιο σχολείο και κάθεται βαριεστημένη κάνοντας όλα αυτά τα μαθήματα που τα μισά από αυτά δεν θα χρησιμοποιήσει ποτέ στη ζωή της».

 

Από το ένθετο περιοδικό της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας "Schooligans" στις 7/12/2007